FALSAFAH DAN PELESTARIAN TIGA HUJUNG DALAM KALANGAN ARISTOKRAT BUGIS DI ALAM MELAYU: MENELAAH MAKLUMAT DARI TEKS TUHFAT AL-NAFIS, SALASILAH MELAYU DAN BUGIS, SERTA HIKAYAT UPU DAENG MENAMBUN

Abstract

Artikel ini membincangkan falsafah dan pelestarian tiga hujung dalam

konteks aristokrat Bugis berperanan di Alam Melayu pada sekitar abad

ke-18, berdasarkan tiga teks utama iaitu Tuhfat al-Nafis, Salasilah Melayu

dan Bugis dan Hikayat Upu Daeng Menambun. Meskipun terdapat

pengkaji terdahulu antaranya A.Moien Mg (1994), Christian Pelras

(2006), H. Abu Hamid (2007), dan Ahmad Farhan Abdullah@Zakaria

(2011) membincangkan tentang topik ini, tetapi perbincangan mereka

kurang menyeluruh. A.Moein Mg dan H.Abu Hamid dan Christian Pelras

lebih menumpukan tentang persoalan siriq yang menjadi weltanschauung

masyarakat Bugis. Manakala Ahmad Farhan menyentuh serba sedikit

tetapi tidak berdasarkan ketiga teks yang dinyatakan. Oleh itu makalah

ini akan membuktikan bagaimana falsafah tiga hujung iaitu ‘hujung lidah,

hujung syahwat dan hujung badik’ dilestarikan oleh aristokrat Bugis ketika

berperanan di Alam Melayu berdasarkan teks Tuhfat al-Nafis, Salasilah

Melayu dan Bugis dan Hikayat Upu Daeng Menambun. Makalah ini

akan: mengenalpasti penggunaan falsafah hujung lidah yang lazimnya

diterjemahkan dalam bentuk penulisan; menganalisis penggunaan falsafah

hujung syahwat melalui perkahwinan Bugis dan Melayu; dan menilai

bagaimana falsafah hujung badik dipraktikkan ketika terlibat dalam

perang di Alam Melayu. Secara keseluruhannya, penggunaan tiga falsafah

ini jelas dilestarikan oleh aristokrat Bugis ketika berperanan di Alam

Melayu. Antaranya: terhasilnya teks-teks Melayu Bugis seperti Tuhfat

al-Nafis dan Salasilah Melayu dan Bugis melalui konsep hujung lidah;

geneologi aristokrat Bugis berkembang melalui falsafah hujung syahwat

(perkahwinan) dan mengapalai perang melalui falsafah hujung badik.